Hrafn Leó Guðjónsson · 20. október 2026
Hve stóra heimtaug þarf fyrir tíu rafmagnsvörubíla?
Minna en flestir halda. Ég var á kynningu hjá Grænu orkunni á dögunum þar sem fulltrúar Veitna og RARIK fóru yfir aðgerðir sínar í orkuskiptum. Einn þátttakenda spurði hvort afhending heimtauga á bækistöðvar væri að tefja rafvæðingu vöru- og flutningabíla, trukkanna. Hann sagði þetta algengasta svarið sem hann fengi frá flotafyrirtækjum um hvers vegna þau væru ekki byrjuð.
Ég skil svarið. Flotafyrirtæki heyrir að rafmagnsvörubíll hlaði á 150 til 350 kW, margfaldar með fjölda bíla og fær tölu sem kallar á nýja spennistöð, margra mánaða bið og háan kostnað. Þá er einfaldast að bíða.
En útreikningurinn er rangur. Hann gerir ráð fyrir að allir bílar hlaði á fullu afli á sama tíma. Það gerist aldrei í bækistöð þar sem bílar koma inn síðdegis og fara út að morgni.
Það sem ræður aflþörfinni er tíminn, ekki hleðslustöðin
Vörubíll sem ekur 250 km á dag notar um 330 kWh. Komi hann inn klukkan 17 og fari út klukkan 7 hefur hann 14 klukkustundir til að hlaða. Það þýðir um 24 kW að meðaltali. Ekki 350.
Í verkefni sem við unnum nýlega fyrir flutningafyrirtæki sem stefnir á að rafvæða flotann sinn í áföngum var þetta hermt mínútu fyrir mínútu með raunverulegum akstri, 200 til 300 km á bíl á dag, og kröfu um fulla rafhlöðu að morgni. Niðurstaðan:
| Áfangi | Vörubílar | Afltoppur | Heimtaug |
|---|---|---|---|
| Nú | 2 | um 70 kW | 315 A |
| Eftir 2 ár | 4 | um 135 kW | 315 A |
| Hálfur floti | 10 | um 215 kW | 315 til 400 A |
| Fullur floti | 20 | um 525 kW | 900 A |
Tíu vörubílar þurfa um 215 kW. Það er við efri mörk 315 A heimtaugar, svo 400 A gefur svigrúm, og hvort tveggja fæst án spennistöðvar á lóð. Engin hleðslustöðvanna tíu þarf að skila meira en 25 kW. Hleðslan hefst þegar fyrstu bílarnir koma inn um fjögurleytið og allur flotinn er fullhlaðinn fyrir brottför að morgni. Tuttugu bílar kalla á 900 A, og þá þarf að gera ráð fyrir spennistöð.
Of stór heimtaug kostar tvisvar
Of stór heimtaug er dýr. Heimtaugargjaldið til dreifiveitunnar hækkar með stærð heimtaugar og greiðist í upphafi, hvort sem aflið er notað eða ekki. Síðan greiðist aflgjald mánaðarlega af hæsta afltoppi, ekki af orkunni sem fer í bílana. Tíu vörubílar með tíu 150 kW hleðslustöðvum án álagsstýringar geta náð 1.500 kW toppi fyrsta klukkutímann eftir að bílarnir koma inn, og flotinn borgar fyrir þau 1.500 kW allt árið. Hermunin sýnir að 215 kW duga til að allir séu fullhlaðnir að morgni.
Álagsstýring sem heldur toppnum við 215 kW í stað 1.500 kW lækkar því bæði stofnkostnaðinn og rekstrarkostnaðinn, og hún kostar lítið. Hún er innbyggð í flestar hleðslustöðvar og þarf aðeins að vera rétt stillt út frá áætluninni.
Hvað þýðir þetta fyrir þá sem bíða?
- Byrjunin er ódýr. Tveir til sex bílar rúmast á 315 A heimtaug, sem margar bækistöðvar hafa eða fá án spennistöðvar. Það er engin ástæða til að bíða eftir stóru heimtauginni til að setja fyrstu bílana í rekstur.
- Stóra heimtaugin kemur síðar og þá með fyrirvara. Þegar hermunin sýnir hvenær 315 A duga ekki lengur er hægt að sækja um stækkun tveimur árum áður en hennar er þörf. Dreifiveitan fær þá raunhæfa tölu í stað hámarksreiknings, og bið eftir afhendingu hættir að vera flöskuháls.
- Jarðvinna einu sinni. Lagnaleiðir og undirstöður fyrir allan flotann eru lagðar í fyrsta áfanga. Þá er lóðin grafin upp einu sinni, ekki þrisvar.
Spurningin sem á að spyrja
Ekki „hve stóra heimtaug þurfum við?“ heldur „hve marga bíla ber heimtaugin sem við höfum?“. Svarið við þeirri spurningu er oftast hærra en fólk býst við, og það fæst með tímaáætlun, flotagögnum og grunnmynd af bækistöðinni. Engar mælingar þarf.
Afhending heimtauga getur tafið lokaáfangann. Hún er sjaldnast ástæða til að fresta því að byrja.
Dæmisskýrslan úr verkefninu, nafnlaus með leyfi viðskiptavinar, er á verkefnasíðunni.
